Historische verhalen no image

Gepubliceerd op 20 januari 2004 | door Redactie

0

Nei it ferline werom: Kerkebuurt / Tsjerkebuorren

In deze aflevering staat de Kerkebuurt (Tsjerkebuorren) centraal. Duidelijk mag zijn dat hiervan het bestaan van een kerk de oorsprong is. Een voor de hand liggende (onterechte) gedachte is daarbij dan de (tegenwoordig) aangrenzende Doopsgezinde kerk, die gebouwd is in 1684 en destijds, zoals alle Vermaningen, aan het oog was onttrokken.
Het ontstaan van de Jirnsumer straatnaam Kerkebuurt voert ons in deze aflevering echter veel verder “nei it ferline werom” en wel naar de middeleeuwen en de rumoerige tijd rondom de kerkreformatie.
In 1399 is er al sprake van een Rooms Katholieke kerk, gewijd aan de Heilige Mauritius. Het godshuis is gebouwd op de kruin van de grote Jirnsumer terp, waarvan de gemeentelijke begraafplaats een restant is.



Op bovenstaande foto is een gedeelte te zien van het z.g. Tsjerkepaad (of Stiennen paad) naar de Kerkebuurt. Het pad was niet alleen de enige verbinding tussen de rijksweg en het terpdorp Jirnsum, maar diende ook als (binnen)pad door de “Fladden” naar Flansum. DeLearewei is van veel latere datum.
De personen op de foto (wie ??) staan ongeveer op de plaats waar, rechts, de afslag is naar de huidige Douwemastrjitte.



De kerk
In 1496 liep het kerkgebouw bij oorlogshandelingen flinke brandschade op. Na de kerkhervorming in 1580 werd het voor de protestantse eredienst geschikt gemaakt. Er kwam n.l. een wettelijke bepaling die alle uitoefening van de Rooms Katholieke godsdienst verbood. Alle geestelijken werden uit hun functies gezet en de kerken moesten gezuiverd worden van beelden en altaren.
In 1599 zal het kerkgebouw hersteld zijn, want in dat jaar werd het voorzien van gebrandschilderde wapenglazen.
In 1672 vernieuwden de kistemakers (schrijnwerkers) Claes Claesen en Jan Ipes uit Wirdum het interieur en ze vervaardigden toen een nieuwe preekstoel.
In 1704 kwam er een orgel dat de kerkvoogden via de beroemde Noordduitse orgelbouwer Arp Schnitger kochten uit de kerk van Ferwerd. Kerkgebouw en kerkmeubilair werden in 1826 nog eens vernieuwd en deden nog dienst tot 1878. In dat jaar werd aan de Rijksstraatweg een nieuw kerkgebouw opgetrokken. Het herstel van de oude kerk zou hoge kosten meegebracht hebben en de zich geleidelijke voltrekkende verplaatsing van de dorpskern van de Kerkebuurt naar de Boarn en de straatweg was reden om een andere bouwplaats te kiezen.

Eens klopte dus het hart van Jirnsum op de terp (afgegraven plm. 1900), waar kerk en toren stonden, maar ook de school (het eerste stee), het schoolhuis, boerderijen en woningen (De Pôle)

De oude kerk met zadeldaktoren bleef nog drie jaar staan en wel omdat de voor de nieuwe kerk aan de straatweg als nieuw geleverde luidklok een oud en versleten exemplaar bleek te zijn en ook nog van een minder gewicht dan waarvoor was betaald. De klepel viel er uit en de oude klok in de oude toren moest derhalve blijven functioneren tot het gerezen conflict met de klokgieter was opgelost.
Bij de afbraak bleef bewaard een 50 cm. hoog leeuwtje uit 1672, dat verdedigend het wapen van Rauwerderhem omklemt. Het kreeg een plaatsje in de nieuwe kerk.



Toen de oude kerk in 1880 werd afgebroken kwam er een baarhuisje voor in de plaats, midden op het omgrachte en door een boomwal omzoomde kerkhof.
Uit opgravingen blijkt dat dit baarhokje is gebouwd op een gedeelte van de fundamenten van de oude toren.



Kritiek
Achteraf weet een ieder wat wijsheid is.Zo ook in Jirnsum, toen de oude toren op Tsjerkebuorren was afgebroken. Een paar kritische uitspraken over de beslissing om een monumentaal en hecht bouwwerk ten prooi te laten vallen onder de slopershamer …..

“Ik neam yn Jirnsum b.g. de terp, efkes westlik fan de eardere Himdyk, no de grutte strjitwei Ljouwert-Swolle. Dêr stie sûnt de midsieuwen de doarpstsjerke op en inkele huzen. De âlde tsjerke wie in monumint, mar fan de nije kin men dat net sizze. Mar doe ’t it doarp begûn wie him nei de dyk en de Boarn te ferlizzen, doe kaam de âlde tsjerke apart te stean en is er, o, wat in griis, ôfbrutsen en in nije tsjerke yn de rige by de strjitwei lâns set en doe hawwe de Jirnsumers in minne ruil dien. Op ien fan myn lêzingen yn it doarp stie as stik fan oertsjûging in âld boerd mei in skilderij fan ‘e tsjerke mei stompe toer en in pleats der op. Soene de Jirnsumers der net ris in aansichtkaart fan meitsje litte kinne en yn ‘e handel bringe ?
Jirnsum hat in machtich stik histoarje, hat my bliken dien.”

Oepke Santema
(O. Santema, geb. 1904, schrijver van dorpsgeschiedenissen. Hield alom dorpshistorische lezingen).



“Hoe faak ha ik dizze âlde tsjerke, earder op ‘e Jirnsumer terp al op in printsje setten ? Dat stekt net sa nau. Bûten dit plaatsje út it Prentenkabinet fan it Frysk Museum yn Ljouwert is der neat mear fan oer. Ik ha it al sa faak utere: ik kom yn opstân tsjin de domme fernielsucht fan âld-Jirnsumers, dy ’t om harren moadegrillen te befredigjen, dit swide, drege monumint fan toer en tsjerke oan it gea ûntnommen ha.
It wie yn 1880 dat men dit keine Jirnsumer besit sa moedwillich fernield hat. Men hat lomp en plomp toer en tsjerke ôfbrutsen, delsmiten, útroege om dêrfoar op in oar plak in nij popperich gebou del te setten. Men hat hiel wat oandoard yn Jirnsum, want men is barbaarsk te wurk gien; men hat opsetlik in monumint fernield en dat is en bliuwt in ivige skande.
Lju, dy ’t soks witte koene, hawwe my ferteld dat toer en tsjerke sa geef en sterk yninoar sieten dat spanten en muorren amper útinoar te krijen wiene. Men hat alle krachten brûke moatten om it sloopwurk folbringe te kinnen.
Hoe ´t toer en tsjerke der útwindich útseagen, seit ús de tekening, mar ek ynwindich moat it yn goede steat ferkeard ha, dreech spul fan iken/betimmering, noch sa geef as kryt. De âlde preekstoel, koarstek en inkele banken hiene keunstich snijwurk. Dat alles ferhege de sfeer yn de tsjerke.
Op de flier grêfstiennen, ek fan de famylje Douwama. Alles is as âlde rommel fuortdien en opromme !
As wy sok fandalisme ris goed neigeane dan freegje wy ûnwillekeurich: “Moast dit no sa ?” En dan is ús antwurd : nee, nee en noch ris nee ! Mar troch modernisme ferbline hat men de earbied foar de grize âldheid ferwaarleaze en om ’t de tsjerke oer middels beskikte koe men maklik riemen snije út oarmans lear !”

Sjouke de Zee
(Sjouke de Zee, geb. 1867, wonende te Jirnsum, schrijver, dichter, historicus, statenlid, manufacturier’
(Frysk taalgebruik aangepast naar nieuwste spelling, red. )

De tekening in het Prentenkabinet in het Frysk Museum is niet de enige herinnering aan de oude Jirnsumer kerk. Anno 2004 passeren vele inwoners de straatnaambordjes Kerkebuurt op weg naar de supermarkt. het dorpshuis, de kerk, de sportvelden, ijsbaan, het café, de snackbar, de merke, midzomerfeest, enz.
Was eertijds deze weg (via de Wide Steech) de enige en dus de belangrijkste verbinding vanaf de rijksweg met het dorp op de terp, vandaag de dag is de Kerkebuurt, die loopt vanaf de rijksweg tot en met de woningen van Marten en Tineke Dijkstra en Tsjitske Hofstra, nog één van de meest “drukke” en levendige straten van Jirnsum.

Er mag door de eeuwen heen veel veranderd zijn, maar Tsjerkebuorren, of zo men wil, Kerkebuurt was eeuwenlang en is nog steeds het kloppende hart van Jirnsum.





Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Back to Top ↑